परिचय
दैनंदिन जीवनात आपण खरेदी-विक्री, बँक व्यवहार आणि गुणांची तुलना करताना 'शेकडेवारी' वापरतो. 'शेकडा' म्हणजे 100 पैकी किती, हे सांगण्याचे एक सोपे माध्यम आहे.
शेकडेवारी म्हणजे 100 समान भागांपैकी ठराविक भाग दर्शवणे.
संकल्पना स्पष्टीकरण
जेव्हा आपण म्हणतो की परीक्षेत 90% गुण मिळाले, याचा अर्थ 100 पैकी 90 गुण मिळाले आहेत. व्यवहारात नफा-तोटा किंवा सवलत काढण्यासाठी याचा उपयोग होतो.
उप-विषय
व्यावहारीक गणित - शेकडेवारी
एखाद्या संख्येचे टक्के काढण्यासाठी त्या संख्येला टक्केवारीने गुणून 100 ने भागावे लागते.
उदाहरणे
उदाहरण 1 (Real-life)
एका शर्टची किंमत 500 रुपये आहे आणि त्यावर 20% सवलत आहे, तर सवलत किती?
Tricky Example
जर एका वर्गात 40% मुली आहेत आणि त्यांची संख्या 16 असेल, तर वर्गात एकूण किती मुले (Boys) आहेत?
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
1. 10% काढण्यासाठी संख्येच्या उजवीकडून एक घर सोडून दशांश चिन्ह द्या. (उदा. 600 चे 10% = 60)
2. 50% काढणे म्हणजे संख्येची निम्मी पट करणे.
सामान्य चुका
1. टक्केवारी काढताना 100 ने भागण्याऐवजी गुणणे.
2. 'टक्के वाढ' आणि 'टक्के घट' यामध्ये गोंधळ करणे.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- 800 चे 15% किती होतील?
- एका फळविक्रेत्याकडे 50 आंबे होते, त्यातील 10% खराब झाले. किती आंबे खराब झाले? (Real-life)
- 4/5 हे अपूर्णांक शेकडेवारीत लिहा. (Tricky)
मध्यम प्रश्न (Medium)
- एका परीक्षेत राहुलला 600 पैकी 450 गुण मिळाले, तर त्याला किती टक्के गुण मिळाले?
- एका मोबाइलची किंमत 10000 रुपये होती, ती 10% ने वाढली. आता नवीन किंमत काय? (Real-life)
- जर एका संख्येचे 25% म्हणजे 50 आहे, तर ती संख्या कोणती? (Tricky)
कठीण प्रश्न (Hard)
- एका पिशवीत लाल आणि निळे चेंडू आहेत. जर 60% चेंडू लाल असतील आणि निळ्या चेंडूंची संख्या 12 असेल, तर एकूण चेंडू किती? (Tricky)
- एका व्यक्तीने आपल्या पगाराचे 20% घरासाठी आणि 40% अन्नावर खर्च केले. तरीही त्याच्याकडे 8000 रुपये उरले, तर त्याचा एकूण पगार किती? (Real-life)
- जर 'क्ष' चे 20% हे 'य' च्या 10% इतके असेल, तर क्ष : य गुणोत्तर किती? (Tricky)
सारांश
शेकडेवारी म्हणजे 100 च्या संदर्भात केलेली तुलना होय. व्यवहारात सवलत, व्याज आणि प्रगती मोजण्यासाठी याचा वापर होतो. चिन्ह '%' वापरून ते दर्शवले जाते.