परिचय
सामाजिक बुद्धिमत्ता आणि भावनिक बुद्धिमत्ता म्हणजे स्वतःच्या आणि इतरांच्या भावना समजून घेणे आणि त्यानुसार योग्य वर्तन करणे. इयत्ता 4 थी च्या विद्यार्थ्यांसाठी हे विषय त्यांचे सामाजिक भान विकसित करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.
संकल्पना स्पष्टीकरण
आपल्या देशाबद्दल आदर बाळगणे, संकटात सापडलेल्यांना मदत करणे आणि सार्वजनिक मालमत्तेचे रक्षण करणे ही सामाजिक बुद्धिमत्तेची लक्षणे आहेत. राष्ट्रगीत म्हणताना ताठ उभे राहणे किंवा संकटाच्या वेळी शांत राहून विचार करणे ही आपली कर्तव्ये आणि कौशल्ये आहेत.
उप-विषय
सामाजिक बुद्धिमत्ता
समाजात वावरताना आपण कोणत्या गोष्टी पाळल्या पाहिजेत आणि संकटाच्या वेळी आपला निर्णय कसा असावा, याचा समावेश यात होतो.
उदाहरणे
उदाहरण 1
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
असे प्रश्न सोडवताना नेहमी 'नैतिकदृष्ट्या सर्वात योग्य' आणि 'देशहिताचा' पर्याय निवडावा.
सामान्य चुका
केवळ स्वतःचा फायदा बघणारा पर्याय निवडणे ही मोठी चूक ठरू शकते. नेहमी सामाजिक हिताचा विचार करावा.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- आपण आपला परिसर स्वच्छ का ठेवला पाहिजे?
- रस्त्याने चालताना वृद्ध व्यक्तीला रस्ता ओलांडण्यास मदत करणे हे कशाचे लक्षण आहे?
- शाळेच्या बागेतील फुले तोडणे योग्य आहे का?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- राष्ट्रगीत सुरू असताना आपण कोणत्या स्थितीत उभे राहिले पाहिजे आणि का?
- तुमच्या मित्राचा डबा घरी विसरला असेल, तर तुम्ही काय कराल?
- सार्वजनिक बसमध्ये कचरा टाकणाऱ्या व्यक्तीला तुम्ही कशी समज द्याल?
कठीण प्रश्न (Hard)
- देशाचा आदर्श नागरिक होण्यासाठी अंगी असणारे तीन महत्त्वाचे गुण स्पष्ट करा.
- एखाद्या नैसर्गिक आपत्तीच्या वेळी (उदा. पूर) एक विद्यार्थी म्हणून तुम्ही कोणती जबाबदारी पार पाडाल?
- राष्ट्राभिमान आणि वैयक्तिक स्वार्थ यात निवड करायची वेळ आल्यास तुम्ही काय निवडाल आणि का?
सारांश
सामाजिक आणि भावनिक बुद्धिमत्ता आपल्याला एक जबाबदार नागरिक बनवते. राष्ट्राबद्दल प्रेम आणि इतरांबद्दल सहानुभूती असणे हेच या विषयाचे मुख्य सार आहे.