परिचय
दैनंदिन जीवनात आपण अनेक वस्तू खरेदी करतो आणि विकतो. या व्यवहारांमध्ये आपल्याला किती फायदा झाला किंवा किती तोटा झाला हे समजून घेणे महत्त्वाचे असते. याचप्रमाणे, दुकानात मिळणारी सूट आणि एजंटला दिली जाणारी दलाली हे देखील व्यवहाराचे महत्त्वाचे भाग आहेत.
संकल्पना स्पष्टीकरण
जेव्हा विक्रीची किंमत खरेदीच्या किमतीपेक्षा जास्त असते, तेव्हा नफा होतो. जेव्हा खरेदीची किंमत विक्रीपेक्षा जास्त असते, तेव्हा तोटा होतो. छापील किमतीवर जी सवलत दिली जाते तिला 'सूट' म्हणतात.
उप-विषय
नफा आणि तोटा (Profit and Loss)
खरेदी किंमत (CP) आणि विक्री किंमत (SP) यातील फरक म्हणजे नफा किंवा तोटा होय.
उदाहरणे
उदाहरण 1 (Tricky Example)
सूट, रिबेट आणि कमिशन (Discount, Rebate, Commission)
दलालाने करून दिलेल्या व्यवहारामुळे त्याला जो मोबदला मिळतो, त्याला कमिशन किंवा दलाली म्हणतात.
उदाहरणे
उदाहरण 2 (Real-life Example)
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
* नफा किंवा तोटा नेहमी खरेदी किमतीवरच मोजला जातो हे लक्षात ठेवा.
* टक्केवारी काढताना (सूट / छापील किंमत) x 100 हे सूत्र वापरा.
सामान्य चुका
* मुले अनेकदा वाहतूक खर्च खरेदी किमतीत मिळवायला विसरतात.
* सूट नेहमी विक्री किमतीवर न काढता छापील किमतीवर काढली पाहिजे.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- एका सायकलची खरेदी किंमत 3000 रुपये आणि विक्री किंमत 3500 रुपये असल्यास नफा किती?
- 1000 रुपयांच्या कपड्यांवर 20% सूट मिळाल्यास किती रुपये कमी होतील? (Real-life)
- जर विक्री किंमत 450 आणि खरेदी किंमत 500 असेल, तर तोटा किती? (Tricky)
मध्यम प्रश्न (Medium)
- एका दलालाने 2,00,000 रुपयांचे घर विकून दिले. त्याला 2% कमिशन मिळाले, तर त्याचे कमिशन किती?
- एका खादी भांडारात 500 रुपयांच्या कापडावर 15% रिबेट मिळाले, तर कापड कितीला पडले?
- एक वस्तू 800 रुपयांना विकल्याने 100 रुपये नफा झाला, तर त्या वस्तूची खरेदी किंमत किती होती? (Tricky)
कठीण प्रश्न (Hard)
- राजूने एक जुनी मोटार 1,50,000 ला घेतली. त्यावर 20,000 दुरुस्ती खर्च केला आणि ती 1,80,000 ला विकली. त्याला नफा झाला की तोटा? किती टक्के? (Real-life / Tricky)
- एका टीव्हीची छापील किंमत 15,000 आहे. दुकानदाराने 10% सूट दिली आणि तरीही त्याला 500 नफा झाला. टीव्हीची खरेदी किंमत शोधा.
- एका एजंटने एका व्यवहारात दोन्ही बाजूंकडून (खरेदीदार आणि विक्रेता) प्रत्येकी 1% कमिशन घेतले. जर व्यवहार 50,000 चा असेल, तर एजंटची एकूण कमाई किती?
सारांश
नफा = विक्री किंमत - खरेदी किंमत. तोटा = खरेदी किंमत - विक्री किंमत. सूट नेहमी छापील किमतीवर दिली जाते, तर कमिशन हे व्यवहाराच्या एकूण रकमेवर ठरवले जाते.