परिचय
आकलन म्हणजे दिलेल्या माहितीचा अर्थ समजून घेणे. यामध्ये दिलेल्या मजकुराचे किंवा वाक्यांचे वाचन करून, त्यातील सूचनांचे अचूक पालन करणे आणि विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे शोधणे अपेक्षित असते.
संकल्पना स्पष्टीकरण
या घटकात मुख्यत्वे वाक्यांमधील अक्षरांची मोजणी, जोडाक्षरांची ओळख आणि अक्षरांचे स्थान (डावीकडून/उजवीकडून) यावर आधारित प्रश्न विचारले जातात.
उप-विषय
आकलन - सूचना पालन, वर्णन व मजकूर
दिलेल्या वाक्याचे नीट वाचन करून त्यातील विशिष्ट अक्षरांचा समूह किंवा क्रमानुसार अक्षर शोधणे हा या उप-विषयाचा गाभा आहे.
उदाहरणे
उदाहरण 1
उदाहरण 2
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
* 'क्ष' आणि 'ज्ञ' ही संयुक्त अक्षरे असल्याने त्यांना नेहमी जोडाक्षरांमध्ये मोजावे.
* डावीकडून म्हणजे वाक्याच्या सुरुवातीपासून आणि उजवीकडून म्हणजे वाक्याच्या शेवटाकडून मोजणे.
सामान्य चुका
* रफार असलेल्या अक्षराला (उदा. 'म' वरील रफार) जोडाक्षर म्हणून मोजण्यास विसरणे.
* अनुस्वार असलेल्या अक्षराला दोन स्वतंत्र अक्षरे समजणे.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- 'आजचा दिवस खूप छान आहे.' या वाक्यात किती अक्षरे आहेत?
- 'कमळ' या शब्दातील मधले अक्षर कोणते?
- 'आईने बाजारातून भाजी आणली.' या वाक्यात 'भा' हे अक्षर कितव्या स्थानावर आहे?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- 'विद्यार्थी प्रामाणिक असावा.' या वाक्यात एकूण किती जोडाक्षरे आली आहेत?
- 'लोकशाही' या शब्दातील उजवीकडून 2 आणि डावीकडून 2 अक्षर मिळून कोणता शब्द तयार होईल?
- 'सूर्य पूर्वेला उगवतो.' या वाक्यात किती शब्दांना काना (आ-कार) जोडलेला आहे?
कठीण प्रश्न (Hard)
- 'आपल्या भारत देशाला महान परंपरा लाभली आहे.' या वाक्यातील 5 अक्षराच्या उजवीकडील 3 अक्षर कोणते?
- 'नक्षत्राने धडा वाचला.' या वाक्यात 'क्ष' आणि 'त्रा' यांसारखी किती जोडाक्षरे आहेत?
- 'रामनगर' या शब्दातील डावीकडून 2 अक्षराच्या उजवीकडील 3 अक्षर कोणते?
सारांश
वाक्य नीट वाचून त्यातील अक्षरांचे स्थान आणि प्रकार (जोडाक्षर, काना, मात्रा) ओळखणे हीच आकलनाची गुरुकिल्ली आहे.
वरील अक्षरमालेतील F आणि R मधील अक्षरे उलट क्रमाने स्वतंत्रपणे लिहिल्यास त्या मालेतील मधले अक्षर कोणते येईल ?
वरील अक्षरमालेतील H आणि V यांच्या नेमक्या मधोमध कोणते अक्षर येईल?