परिचय
चित्रालेख म्हणजे दिलेल्या सांख्यिकी माहितीचे चित्रांच्या स्वरूपात केलेले सादरीकरण होय. कमीत कमी जागेत जास्तीत जास्त माहिती प्रभावीपणे मांडण्यासाठी आणि दोन घटकांमधील तुलना करण्यासाठी चित्रालेखाचा वापर केला जातो.
संकल्पना स्पष्टीकरण
मोठ्या संख्या दर्शवण्यासाठी चित्रालेखात 'प्रमाण' (Scale) वापरले जाते. एका चित्राचा अर्थ किती संख्या आहे, हे प्रमाण पाहून ठरवले जाते. माहितीचे विश्लेषण करताना प्रमाण आणि चित्रांची संख्या यांचा गुणाकार करून प्रत्यक्ष संख्या मिळवता येते.
🌲 🌲 🌲
उप-विषय
चित्रालेख - चित्ररूप माहितीचे आकलन
माहितीचे आकलन करण्यासाठी खालील गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत:
- दिलेले 'प्रमाण' काळजीपूर्वक वाचणे.
- चित्रांची संख्या मोजणे.
- प्रमाण आणि चित्रांची संख्या यांचा वापर करून एकूण संख्या काढणे.
उदाहरणे
उदाहरण 1
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
तुलना विचारली असल्यास, आधी चित्रांमधील फरक काढा आणि मग त्याला प्रमाणाने गुणा. यामुळे वेळ वाचतो.
सामान्य चुका
प्रमाण न पाहता केवळ चित्रे मोजून उत्तर लिहिणे ही मोठी चूक आहे. नेहमी प्रमाणाकडे लक्ष द्या.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- प्रमाण १ चित्र 🚗 = १० वाहने असेल आणि तक्त्यात ३ चित्रे असतील, तर एकूण वाहने किती?
- चित्रालेखाचा वापर मुख्यत्वे कशासाठी केला जातो?
- जर १ चित्र 📖 २ पुस्तके दर्शवत असेल, तर १० पुस्तकांसाठी किती चित्रे काढावी लागतील?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- एका गावात सोमवारची ५ चित्रे आणि मंगळवारची ३ चित्रे आहेत (प्रमाण: १ चित्र 🌻 = १० फुले). तर सोमवारी मंगळवारपेक्षा किती फुले जास्त उमलली?
- वर्गात ४० विद्यार्थी आहेत. प्रमाण १ चेहरा 👤 = ८ विद्यार्थी असे घेतल्यास किती चेहरे काढावे लागतील?
- तक्त्यात सफरचंद (४ चित्रे) आणि पेरू (२ चित्रे) आहेत. प्रमाण: १ चित्र = ५ फळे. एकूण फळांची संख्या काढा.
कठीण प्रश्न (Hard)
- प्रमाण १ चित्र ⚽ = १२ बॉल्स आहे. जर एकूण बॉल्स ६० असतील आणि त्यातील २४ बॉल्स विकले गेले, तर शिल्लक बॉल्ससाठी किती चित्रे उरतील?
- जर एका चित्रालेखात ५ चित्रे मिळून १०० किलो गहू दर्शवतात, तर अशाच ३ चित्रांचा अर्थ किती किलो गहू होईल?
- दोन वेगवेगळ्या चित्रालेखात एकाचे प्रमाण १:५ आणि दुसऱ्याचे १:१० आहे. जर दोन्हीकडे ४ चित्रे असतील, तर त्यांच्या प्रत्यक्ष संख्येतील फरक काढा.
सारांश
चित्रालेखात प्रमाण सर्वात महत्त्वाचे असते. कमी जागेत सांख्यिकी माहिती प्रभावीपणे मांडण्यासाठी याचा वापर होतो.
| धान्य | पोती |
| तांदूळ | 🔺🔺🔺🔺🔺 |
| ज्वारी | 🔺🔺🔺🔺🔺 |
| बाजरी | 🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺 |
| गहू | 🔺🔺🔺 |
| प्रमाण | 1 चित्र = 50 किग्रॅ |
| शाळेत येण्याचे साधन | विद्यार्थी संख्या |
| पायी येणारे | 👦👦👦 |
| सायकल | 👦👦👦👦 |
| रिक्षा | 👦👦👦👦👦👦 |
| पालकांसोबत | 👦👦 |
| प्रमाण | 1 चित्र = 50 विद्यार्थी |