परिचय
दैनंदिन जीवनात वस्तूंची खरेदी-विक्री करताना आपल्याला नाणी आणि नोटांचा वापर करावा लागतो. या घटकामध्ये आपण रुपयांचे पैशांत आणि पैशांचे रुपयात रूपांतर कसे करायचे हे शिकणार आहोत.
संकल्पना स्पष्टीकरण
रुपये आणि पैसे लिहिण्यासाठी आपण दशांशचिन्हाचा (.) वापर करतो. दशांशचिन्हाच्या डावीकडे रुपये आणि उजवीकडे पैसे लिहिले जातात. जेव्हा आपण दशांशचिन्हाचा वापर करतो, तेव्हा पैशांचे रूपांतर आपोआप रुपयात होते.
| चलन प्रकार | अपूर्णांक रूप | दशांश रूप (रु.) | पैसे |
|---|---|---|---|
| 1 रुपया | 1 | 1.00 | 100 |
| पाव रुपया | 1/4 | 0.25 | 25 |
| अर्धा रुपया | 1/2 | 0.50 | 50 |
| पाऊण रुपया | 3/4 | 0.75 | 75 |
| सव्वा रुपया | 1(1/4) | 1.25 | 125 |
उप-विषय
नाणी व नोटा
भारतीय चलनात 1, 2, 5, 10 रुपयांची नाणी आणि 10, 20, 50, 100, 200, 500 रुपये व त्यापुढील मूल्यांच्या नोटा उपलब्ध आहेत. खरेदी-विक्री करताना एकूण रक्कम काढण्यासाठी या सर्वांची बेरीज करणे आवश्यक असते.
उदाहरणे
उदाहरण 1: 5 रुपये 75 पैसे दशांश रूपात लिहा.
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
रुपयाचे पैशात रूपांतर करताना दिलेल्या संख्येला 100 ने गुणा किंवा दशांशचिन्ह दोन घरे उजवीकडे सरकवा.
सामान्य चुका
5 पैसे लिहिताना अनेक विद्यार्थी 0.5 असे लिहितात, जे चुकीचे आहे. 5 पैसे म्हणजे 0.05 रुपये होय.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- 2 रुपयांचे पैशात रूपांतर करा.
- 50 पैशांचे 3 शिक्के म्हणजे किती रुपये होतील?
- 0.75 रुपये म्हणजे किती पैसे?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- 12 रुपये 50 पैसे आणि 7 रुपये 25 पैसे यांची बेरीज किती?
- सव्वा दोन रुपये दशांश चिन्हाचा वापर करून लिहा.
- पावणे पाच रुपये म्हणजे किती पैसे होतात?
कठीण प्रश्न (Hard)
- रामने 15.50 रुपयांचे पेन आणि 22.75 रुपयांची वही खरेदी केली, तर त्याने एकूण किती खर्च केला?
- 500 रुपयांच्या नोटेचे सुटे करताना 100 रुपयांच्या 2 नोटा घेतल्यास, उरलेले पैसे 50 रुपयांच्या किती नोटांमध्ये मिळतील?
- 3.25 रुपये, 4.50 रुपये आणि 2.75 रुपये यांची एकूण बेरीज किती रुपये होईल?
सारांश
1 रुपया म्हणजे 100 पैसे. दशांशचिन्हाचा वापर केल्यावर पैशांचे रुपयात रूपांतर होते आणि चिन्ह काढल्यास रुपयांचे पैशात रूपांतर होते.