मापन / महत्त्वमापन -दशमान परिमाण ( लांबी, वस्तुमान, धारकता )
परिचय
दैनंदिन व्यवहारात आपण लांबी, वजन आणि धारकता मोजण्यासाठी ज्या परिमाणांचा वापर करतो, त्यांना 'दशमान परिमाणे' म्हणतात. ही परिमाणे १०-१० च्या पटीत वाढतात किंवा कमी होतात.
संकल्पना स्पष्टीकरण
लांबीसाठी मीटर, वजनासाठी ग्रॅम आणि धारकतेसाठी लीटर ही प्रमाणित एकके आहेत. खालील कोष्टकावरून आपण एककांचे परस्पर संबंध समजू शकतो.
| परिमाण | किलो (k) | हेक्टो (h) | डेका (da) | मुख्य एकक | डेसी (d) | सेंटी (c) | मिली (m) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| लांबी | किमी | हेक्टोमी | डेकामी | मीटर | डेसीमी | सेंमी | मिमी |
| वस्तुमान | किग्रॅ | हेक्टोग्रॅ | डेकाग्रॅ | ग्रॅम | डेसीग्रॅ | सेंटीग्रॅ | मिग्रॅ |
| धारकता | किली | हेक्टोली | डेकाली | लीटर | डेसीली | सेंटीली | मिली |
उप-विषय
एककांचे रूपांतरण आणि अपूर्णांक
मोठ्या एककांचे रूपांतर करताना खालील प्रमाणे मोजमाप लक्षात ठेवावे:
- १ क्विंटल: १०० किग्रॅ
- १ मेट्रिक टन: १० क्विंटल (१००० किग्रॅ)
- पाव: २५० (मी/ग्रॅ/मिली)
- अर्धा: ५०० (मी/ग्रॅ/मिली)
- पाऊण: ७५० (मी/ग्रॅ/मिली)
उदाहरणे
उदाहरण 1
८३५ सेंटीमीटरचे रूपांतर मीटरमध्ये करा.
८३५ सेंमी = ८.३५ मीटर (किंवा ८ मी. ३ डेसीमी. ५ सेंमी.)
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
डावीकडून उजवीकडे जाताना प्रत्येक घरासाठी १० ने गुणा आणि उजवीकडून डावीकडे येताना प्रत्येक घरासाठी १० ने भागा.
सामान्य चुका
मीटरचे मिलीमीटर करताना १०० ने गुणणे चुकीचे आहे. मीटर आणि मिलीमीटरमध्ये १००० चा फरक असतो, हे लक्षात ठेवा.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- ५ किलोमीटर म्हणजे किती मीटर?
- अर्धा किलो म्हणजे किती ग्रॅम?
- १ लीटरमध्ये किती मिलीलीटर असतात?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- सव्वा दोन मीटरचे सेंटीमीटरमध्ये रूपांतर करा.
- १५ किग्रॅ ५०० ग्रॅम साखरेतून २ किग्रॅ साखर काढली तर किती उरेल?
- ७५० मिलीलीटर म्हणजे किती लीटर? (अपूर्णांकात लिहा)
कठीण प्रश्न (Hard)
- ३ मेट्रिक टन कापसापैकी १५ क्विंटल कापूस विकला, तर किती किग्रॅ कापूस शिल्लक आहे?
- एका बाटलीत ६०० मिली औषध आहे, तर ५ लीटर औषध भरण्यासाठी किमान किती बाटल्या लागतील?
- १२ किमी ५०० मी धावण्याच्या स्पर्धेत एका खेळाडूने ९ किमी ७५० मी अंतर कापले, तर अजून किती अंतर शिल्लक आहे?
सारांश
दशमान परिमाणात मीटर, ग्रॅम, लीटर ही पायाभूत एकके आहेत. किलो ते मिली या क्रमाने एकके १० च्या पटीत बदलतात.
एका खोलीची लांबी 5.25 मीटर, रुंदी 3.75 मीटर आहे. लांबी + रुंदी किती मीटर?
A
9 m
B
9.25 m
C
9.5 m
D
9.75 m
एका फळांच्या बॅगमध्ये 4.25 किलो संत्रा + 3.75 किलो सफरचंद = ? किलो
A
8 kg
B
8.1 kg
C
8.05 kg
D
7.95 kg