परिचय
कविता वाचन आणि त्यातील आशय समजून घेणे ही एक महत्त्वाची भाषिक कला आहे. दिलेल्या कवितेतून कवीला काय सांगायचे आहे, हे समजून घेऊन त्यावर आधारित प्रश्नांची अचूक उत्तरे शोधणे यालाच 'कविता आकलन' असे म्हणतात.
संकल्पना स्पष्टीकरण
कवितेचे आकलन करताना खालील मुद्दे लक्षात ठेवावेत:
- कवितेचे वाचन दोन-तीन वेळा लक्षपूर्वक करावे.
- कवितेचा मुख्य विषय किंवा मध्यवर्ती कल्पना समजून घ्यावी.
- कवितेतील कठीण शब्द, यमक जुळणारे शब्द आणि विशेषणांकडे लक्ष द्यावे.
- कवीने निसर्ग, मानवी स्वभाव किंवा एखाद्या घटनेचे वर्णन कसे केले आहे हे पाहावे.
उप-विषय
कविता व त्यावर आधारित प्रश्न
परीक्षेत कविता दिली जाते आणि त्यावर साधारणपणे दोन ते तीन प्रश्न विचारले जातात. हे प्रश्न थेट कवितेतील ओळींवर किंवा कवितेच्या अर्थावर आधारित असतात.
उदाहरणे
उदाहरण 1
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
प्रश्नातील 'की-वर्ड्स' (महत्त्वाचे शब्द) कवितेत कोठे आहेत ते शोधा. यमक जुळणाऱ्या शब्दांच्या जोड्या आधीच अधोरेखित करा, जेणेकरून अर्थ लावणे सोपे जाईल.
सामान्य चुका
विद्यार्थी सहसा पहिला पर्याय वाचून लगेच उत्तर गोल करतात. घाई न करता चारही पर्याय नीट वाचावेत, कारण काही वेळा दोन पर्याय सारखे वाटू शकतात.
सारांश
कविता समजून घेण्यासाठी शब्दांच्या पलीकडील अर्थ शोधणे आवश्यक असते. नियमित सरावाने कविता वाचन आणि प्रश्न सोडवणे सोपे होते.
तटावर उडणारे पाण्याचे थेंब।
हवेत गोड गंध,
मनात आनंद भरून येतो झेप।
“सागराच्या लाटांमध्ये खेळ” म्हणजे काय?
रंग आणि गंधाचा संग।
पक्षी गात गोड गीत,
मन प्रसन्न, आनंद भरपूर।
कवितेत “पक्षी गात गोड गीत” याचा अर्थ काय?