परिचय
समसंबंध म्हणजे दोन शब्दांमधील किंवा घटकांमधील विशिष्ट नाते ओळखणे. पहिल्या दोन पदांमध्ये जो संबंध असतो, तोच संबंध तिसऱ्या आणि चौथ्या पदात शोधणे अपेक्षित असते.
संकल्पना स्पष्टीकरण
प्रश्नात दोन जोड्या दिलेल्या असतात. पहिली जोडी पूर्ण असते, तर दुसऱ्या जोडीतील एक पद शोधायचे असते. यासाठी सामान्य ज्ञान, शब्दसंग्रह आणि तर्कशक्तीचा वापर करावा लागतो.
उप-विषय
शब्दसंग्रह
यामध्ये प्राणी-वाहन, कवी-ग्रंथ, देश-राजधानी, समाजसुधारक-कार्य अशा विविध क्षेत्रांतील शब्दांचा समावेश होतो.
उदाहरणे
उदाहरण 1
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
पहिल्या दोन शब्दांमधील संबंध (जसे की विरुद्धार्थी शब्द, समानार्थी शब्द, किंवा कार्य-कारण भाव) कागदावर लिहून काढा, यामुळे अचूक उत्तर मिळवणे सोपे जाते.
सामान्य चुका
विद्यार्थी बऱ्याचदा घाईत चुकीचा पर्याय निवडतात. जो संबंध पहिल्या जोडीत आहे, तोच दुसऱ्या जोडीत आहे याची खात्री करणे आवश्यक आहे.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- गाय : वासरू :: घोडा : ? ( 1. पाडस 2. शिंगरू 3. करडू 4. कोकरू )
- पक्षी : आकाश :: मासा : ? ( 1. जमीन 2. पाणी 3. झाड 4. घर )
- शिक्षक : शाळा :: डॉक्टर : ? ( 1. शेत 2. न्यायालय 3. दवाखाना 4. पोलीस स्टेशन )
मध्यम प्रश्न (Medium)
- संत तुकाराम : गाथा :: संत एकनाथ : ? ( 1. भावार्थ रामायण 2. दासबोध 3. ज्ञानेश्वरी 4. अमृतानुभव )
- भारत : नवी दिल्ली :: महाराष्ट्र : ? ( 1. नागपूर 2. पुणे 3. मुंबई 4. नाशिक )
- विष्णू : गरुड :: शंकर : ? ( 1. उंदीर 2. नंदी 3. वाघ 4. सिंह )
कठीण प्रश्न (Hard)
- लोकमान्य टिळक : केसरी :: गो. ग. आगरकर : ? ( 1. मराठा 2. सुधारक 3. हरिजन 4. यंग इंडिया )
- सूर्य : सौर ऊर्जा :: पाणी : ? ( 1. जलविद्युत 2. पवन ऊर्जा 3. अणुऊर्जा 4. औष्णिक ऊर्जा )
- आर्य समाज : स्वामी दयानंद सरस्वती :: प्रार्थना समाज : ? ( 1. राजा राममोहन रॉय 2. दादोबा पांडुरंग 3. महात्मा फुले 4. सावरकर )
सारांश
समसंबंध विषयातील प्रश्नांचा सराव करण्यासाठी वाचन आणि सामान्य ज्ञान वाढवणे आवश्यक आहे.