भाषेचा व्यवहारात उपयोग - संवादावर आधारित प्रश्न
परिचय
दैनंदिन जीवनात आपण एकमेकांशी संवाद साधण्यासाठी भाषेचा वापर करतो. भाषेचा व्यवहारात उपयोग म्हणजे विशिष्ट परिस्थितीत, व्यक्तीनुसार आणि प्रसंगानुसार योग्य शब्दांची निवड करून बोलणे होय.
संकल्पना स्पष्टीकरण
संवादावर आधारित प्रश्नांमध्ये दोन किंवा अधिक व्यक्तींमधील बोलणे दिले जाते. त्या संवादाचा रोख, ठिकाण आणि सहभागी व्यक्ती यांची माहिती समजून घेणे आवश्यक असते.
उप-विषय
भाषेचा व्यवहारात उपयोग - संवादावर आधारित प्रश्न
संवाद वाचताना तो कोणामध्ये होत आहे (उदा. आई-मुलगा, शिक्षक-विद्यार्थी, दोन मित्र) आणि कोणत्या विषयावर होत आहे, याकडे लक्ष द्यावे लागते.
उदाहरणे
उदाहरण 1
संवाद: समीर: "आज शाळेत सुटी आहे का?" आई: "नाही, आज तर तुझा चित्रकलेचा पेपर आहे."
प्रश्न: हा संवाद कोणामध्ये झाला? उत्तर: आई आणि समीर.
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
संवादातील एकूण व्यक्ती मोजण्यासाठी प्रत्येक वेळी नवीन नाव किंवा संबोधन आल्यास त्याची नोंद करा.
सामान्य चुका
संवादाचे ठिकाण गृहीत धरताना घाई करणे. संवादातील शब्दांवरूनच ठिकाण निश्चित करावे.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- संवाद म्हणजे काय?
- संवादात किमान किती व्यक्तींची गरज असते?
- शाळेत शिक्षकांशी बोलताना कोणत्या प्रकारची भाषा वापरावी?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- दिलेल्या संवादावरून तो कोणत्या ठिकाणी घडत आहे हे कसे ओळखाल?
- "अरे मित्रा, लवकर चल!" हा संवाद कोणामध्ये झाला असावा?
- संवादाचा मुख्य विषय ओळखण्यासाठी कोणत्या गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत?
कठीण प्रश्न (Hard)
- एका संवादात ३ व्यक्ती सहभागी असल्यास, त्यांच्यातील नातेसंबंध शब्दांवरून स्पष्ट करा.
- दिलेल्या अपूर्ण संवादासाठी योग्य शेवट सुचवा.
- औपचारिक आणि अनौपचारिक संवादातील मुख्य फरक सांगा.
सारांश
भाषेचा योग्य वापर केल्याने संवाद प्रभावी होतो. संवादाचे आकलन करण्यासाठी वाचन आणि सराव आवश्यक आहे.
“आई, उद्या शाळेत सहल आहे.”
“सहल कुठे आहे?”
“गावाजवळच्या वनउद्यानात.”
“सर्व मुले जाणार आहेत का?”
“हो, शिक्षकांसोबत जाणार आहोत.”
“किती वाजता निघायचं आहे?”
“सकाळी आठ वाजता शाळेत जमायचं आहे.”
“डबा आणि पाण्याची बाटली घेतलीस का?”
“हो, सगळं तयार आहे.”
“सावधगिरी बाळग. कुठेही एकटं जाऊ नकोस.”
“हो, मी शिक्षकांच्याच जवळ राहीन.”
“ठीक आहे, वेळेवर झोप.”
मुलाला काय सांगितले जाते?
“सहल कुठे आहे?”
“गावाजवळच्या वनउद्यानात.”
“सर्व मुले जाणार आहेत का?”
“हो, शिक्षकांसोबत जाणार आहोत.”
“किती वाजता निघायचं आहे?”
“सकाळी आठ वाजता शाळेत जमायचं आहे.”
“डबा आणि पाण्याची बाटली घेतलीस का?”
“हो, सगळं तयार आहे.”
“सावधगिरी बाळग. कुठेही एकटं जाऊ नकोस.”
“हो, मी शिक्षकांच्याच जवळ राहीन.”
“ठीक आहे, वेळेवर झोप.”
मुलाला काय सांगितले जाते?
A
जास्त खेळ न करता आराम कर
B
वेळेवर झोप
C
घराचे काम कर
D
वेळेवर शाळेत पोहोच