परिचय
समसंबंध म्हणजे पहिल्या दोन घटकांमधील विशिष्ट संबंध ओळखून त्याच धर्तीवर तिसऱ्या आणि चौथ्या घटकातील संबंध शोधणे होय. इयत्ता 4 थी च्या शिष्यवृत्ती परीक्षेत संख्यांवरील समसंबंधावर आधारित प्रश्न विचारले जातात.
संकल्पना स्पष्टीकरण
संख्यांमधील समसंबंध ओळखण्यासाठी संख्यांचे गुणधर्म माहिती असणे आवश्यक आहे. यामध्ये प्रामुख्याने खालील बाबींचा विचार केला जातो:
- संख्यांची बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार किंवा भागाकार.
- वर्गाकार आणि घन संख्यांचे संबंध.
- अंकांची बेरीज किंवा अंकांमधील फरक.
उप-विषय
संख्या (Numbers)
संख्यांच्या जोडीमध्ये असलेला गणिती तर्क शोधून प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारी संख्या निश्चित करणे.
उदाहरणे
उदाहरण 1
तर्क: 24 च्या निम्म्यातून (12) 2 वजा केल्यास 10 मिळतात.
उदाहरण 2
तर्क: 2 + 4 + 3 = 9. तसेच 1 + 4 + 4 = 9. दोन्ही बाजूंच्या अंकांची बेरीज समान आहे.
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
पहिली दोन पदे पाहिल्यावर प्रथम अंकांची बेरीज करून पहा. जर बेरीज जुळत नसेल, तर वर्ग किंवा निम्म्या संख्येचा तर्क लावा.
सामान्य चुका
विद्यार्थी बऱ्याचदा फक्त पहिल्या पदाचा विचार करतात आणि दुसऱ्या पदाशी असलेला संबंध तपासायला विसरतात. घाईत चुकीची गणिती क्रिया निवडणे ही सुद्धा एक मोठी चूक आहे.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- 12 : 24 :: 15 : ? (पर्याय: 1) 25, 2) 30, 3) 45, 4) 20)
- 10 : 100 :: 5 : ? (पर्याय: 1) 20, 2) 25, 3) 15, 4) 50)
- 40 : 20 :: 80 : ? (पर्याय: 1) 60, 2) 30, 3) 40, 4) 50)
मध्यम प्रश्न (Medium)
- 22 : 11 :: 46 : ? (पर्याय: 1) 23, 2) 24, 3) 22, 4) 20)
- 123 : 6 :: 234 : ? (पर्याय: 1) 7, 2) 8, 3) 9, 4) 10)
- 15 : 20 :: 25 : ? (पर्याय: 1) 30, 2) 35, 3) 40, 4) 45)
कठीण प्रश्न (Hard)
- 48 : 22 :: 64 : ? (पर्याय: 1) 30, 2) 32, 3) 34, 4) 28)
- 125 : 8 :: 342 : ? (पर्याय: 1) 9, 2) 10, 3) 7, 4) 11)
- 12 : 144 :: 13 : ? (पर्याय: 1) 156, 2) 169, 3) 170, 4) 160)
सारांश
संख्यांमधील समसंबंध शोधण्यासाठी पाढे, वर्ग आणि मूळ क्रियांचा सराव करणे आवश्यक आहे.