तर्कसंगतता व अनुमान - (भाषिक) वय
परिचय
तर्कसंगतता व अनुमान या घटकामध्ये दिलेल्या माहितीचे विश्लेषण करून अचूक निष्कर्षापर्यंत पोहोचणे आवश्यक असते. यात प्रामुख्याने वय, तुलना आणि नावातील बदल यांवर आधारित प्रश्न विचारले जातात.
संकल्पना स्पष्टीकरण
दिलेल्या विधानांमधील संबंध ओळखण्यासाठी चिन्हांचा (उदा. >, <, =) वापर करणे सोपे जाते. तुलना करताना व्यक्तींच्या नावांची मांडणी त्यांच्या गुणधर्मानुसार (उंची, वय, वजन) ओळीत करावी.
उप-विषय
वय आणि तुलना
यामध्ये एका व्यक्तीचे वय किंवा उंची दुसऱ्या व्यक्तीशी तुलना करून दिली जाते.
उदाहरणे
उदाहरण 1
राम शामपेक्षा उंच नाही पण अजितपेक्षा उंच आहे. विनू शामपेक्षा ठेंगणा आहे.
मांडणी: शाम > विनू > राम > अजित
उत्तर: शाम सर्वांत उंच आहे. (पर्याय 2)
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
तुलना करताना 'पेक्षा मोठा' साठी > आणि 'पेक्षा लहान' साठी < ही चिन्हे वापरावीत. यामुळे गोंधळ होत नाही.
सामान्य चुका
'पेक्षा उंच नाही' याचा अर्थ 'लहान किंवा समान' असू शकतो, परंतु पर्यायांचा विचार करून अचूक तर्क लावावा.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- अ हा ब पेक्षा उंच आहे आणि ब हा क पेक्षा उंच आहे, तर सर्वात उंच कोण?
- अनिलचे वय सुनीलपेक्षा जास्त आहे. सुनील हा नितीनपेक्षा मोठा आहे. तर सर्वात लहान कोण?
- जर 'साखर'ला 'गूळ' म्हटले आणि 'गूळ'ला 'मीठ' म्हटले, तर चवीला गोड काय लागेल?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- अजय विजयपेक्षा मोठा आहे पण संजयपेक्षा लहान आहे. विजय हा धनंजयपेक्षा मोठा आहे, तर वयाने सर्वात मोठा कोण?
- पाच मित्रांमध्ये ए हा बी पेक्षा उंच आहे पण सी पेक्षा ठेंगणा आहे. डी हा बी पेक्षा ठेंगणा आहे, तर सर्वात उंच कोण?
- राकेशचे वय पाच वर्षांपूर्वी 10 वर्षे होते, तर तीन वर्षांनंतर त्याचे वय किती असेल?
कठीण प्रश्न (Hard)
- एका रांगेत पाच व्यक्ती बसल्या आहेत. पी हा क्यू च्या उजवीकडे आहे. आर हा एस च्या डावीकडे आहे पण पी च्या उजवीकडे आहे. तर मध्यभागी कोण बसले आहे?
- एका कुटुंबात राज हा सीमापेक्षा मोठा आहे. सीमा ही कवितापेक्षा लहान आहे पण राज पेक्षा लहान नाही. या माहितीवरून सर्वात मोठे कोण हे निश्चित करता येईल का?
- जर निळ्याला हिरवा म्हटले, हिरव्याला काळा म्हटले आणि काळ्याला पांढरा म्हटले, तर मानवी रक्ताचा रंग कोणता?
सारांश
दिलेल्या अटींची क्रमाने मांडणी केल्यास तर्कसंगतता व अनुमान यावरील प्रश्न सहज सुटतात.