संकल्पना स्पष्टीकरण
संवाद वाचताना खालील गोष्टी लक्षात घ्याव्यात:
- संवाद कोणामध्ये होत आहे?
- संवाद किती व्यक्तींमध्ये होत आहे?
- संवादाचा विषय काय आहे?
- संवाद कोणत्या वेळी किंवा ठिकाणी घडत आहे?
उप-विषय
आकलन - संवाद व त्यावर आधारीत प्रश्न
दैनंदिन जीवनात आपण मित्र, शिक्षक किंवा पालकांशी बोलतो. तोच संवाद जेव्हा लिखित स्वरूपात येतो, तेव्हा त्यातील बारकावे शोधणे महत्त्वाचे असते. उदाहरणार्थ, बाजारात भाजी घेताना झालेला संवाद.
उदाहरणे
उदाहरण 1 (Tricky Example)
राजू: "आई, बाबा कधी येणार आहेत?"
आई: "ते आज ऑफिसमधून थेट काकांकडे जाणार आहेत, तिथे जेवूनच रात्री 9 वाजता येतील."
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
1. संवादात आलेल्या व्यक्तींची नावे मोजा, जेणेकरून 'एकूण किती व्यक्ती' विचारल्यास गोंधळ होणार नाही.
2. संवादाची पहिली आणि शेवटची ओळ नीट वाचा, त्यातून स्थळ आणि काळ स्पष्ट होतो.
सामान्य चुका
1. संवादात नसलेल्या गोष्टी स्वतःच्या कल्पनेने उत्तरात लिहिणे. फक्त दिलेल्या माहितीचाच विचार करा.
2. 'कोणी' आणि 'कोणास' म्हटले यात गल्लत करणे. बोलणारा आणि ऐकणारा नीट ओळखा.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- संवादात किती व्यक्ती सहभागी आहेत ते ओळखा.
- संवाद कोणत्या विषयावर सुरू आहे? (उदा. खेळ, अभ्यास, सहल)
- (Tricky) संवादात एखाद्या व्यक्तीने दुसऱ्याला दिलेल्या वस्तूचे नाव सांगा.
मध्यम प्रश्न (Medium)
- संवाद कोणत्या ठिकाणी घडत असावा असे तुम्हाला वाटते?
- संवादातील मुख्य पात्राने किती वेळा प्रश्न विचारले आहेत?
- (Real-life Tricky) जर भाजीवाला आणि ग्राहक यांचा संवाद असेल, तर ग्राहकाने नेमक्या कोणत्या भाजीचे नाव घेतले नाही?
कठीण प्रश्न (Hard)
- संवादातून स्पष्ट होणारा संदेश किंवा तात्पर्य काय आहे?
- (Tricky) दिलेल्या संवादात अशा किती व्यक्ती आहेत ज्यांचे फक्त नाव आले आहे पण त्या बोलत नाहीत?
- (Real-life) संवादातील वेळेनुसार तो दिवस आहे की रात्र हे पुराव्यासह स्पष्ट करा.
सारांश
संवाद आकलन म्हणजे दोन व्यक्तींमधील बोलणे नीट समजून घेणे होय. संवादातील पात्रे, ठिकाण, वेळ आणि मुख्य विषय लक्षात ठेवल्यास सर्व प्रश्नांची उत्तरे अचूक मिळतात.