दैनंदिन जीवनात वस्तूंची खरेदी-विक्री करताना आपल्याला नाणी आणि नोटांचा वापर करावा लागतो. या घटकामध्ये आपण रुपयांचे पैशांत आणि पैशांचे रुपयात रूपांतर कसे करायचे हे शिकणार आहोत.
रुपये आणि पैसे लिहिण्यासाठी आपण दशांशचिन्हाचा (.) वापर करतो. दशांशचिन्हाच्या डावीकडे रुपये आणि उजवीकडे पैसे लिहिले जातात. जेव्हा आपण दशांशचिन्हाचा वापर करतो, तेव्हा पैशांचे रूपांतर आपोआप रुपयात होते.
| चलन प्रकार | अपूर्णांक रूप | दशांश रूप (रु.) | पैसे |
|---|---|---|---|
| 1 रुपया | 1 | 1.00 | 100 |
| पाव रुपया | 1/4 | 0.25 | 25 |
| अर्धा रुपया | 1/2 | 0.50 | 50 |
| पाऊण रुपया | 3/4 | 0.75 | 75 |
| सव्वा रुपया | 1(1/4) | 1.25 | 125 |
भारतीय चलनात 1, 2, 5, 10 रुपयांची नाणी आणि 10, 20, 50, 100, 200, 500 रुपये व त्यापुढील मूल्यांच्या नोटा उपलब्ध आहेत. खरेदी-विक्री करताना एकूण रक्कम काढण्यासाठी या सर्वांची बेरीज करणे आवश्यक असते.
रुपयाचे पैशात रूपांतर करताना दिलेल्या संख्येला 100 ने गुणा किंवा दशांशचिन्ह दोन घरे उजवीकडे सरकवा.
5 पैसे लिहिताना अनेक विद्यार्थी 0.5 असे लिहितात, जे चुकीचे आहे. 5 पैसे म्हणजे 0.05 रुपये होय.
1 रुपया म्हणजे 100 पैसे. दशांशचिन्हाचा वापर केल्यावर पैशांचे रुपयात रूपांतर होते आणि चिन्ह काढल्यास रुपयांचे पैशात रूपांतर होते.