परिचय
भूमितीमध्ये विविध आकारांचा अभ्यास केला जातो. सममिती ही एक अशी संकल्पना आहे ज्यामध्ये एखादी आकृती दोन समान भागांमध्ये विभागली जाऊ शकते.
संकल्पना स्पष्टीकरण
ज्या आकृतीचे एका विशिष्ट रेषेने होणारे दोन भाग एकमेकांशी तंतोतंत जुळतात, ती आकृती त्या रेषेच्या संदर्भात सममित आकृती असते.
सममित आणि असममित आकृत्यांमधील फरक दर्शवणारी आकृती.
उप-विषय
भूमिति - सममिती
रेषेवर घातलेल्या घडीमुळे तयार झालेले दोन भाग एकमेकांशी तंतोतंत जुळत असतील, तरच ती आकृती सममित असते व एकमेकांना जुळत नसेल तर ती आकृती असममित असते.
उदाहरणे
उदाहरण 1
ट्रिक्स आणि शॉर्टकट
कोणतीही आकृती सममित आहे की नाही हे ओळखण्यासाठी आरशाचा (Mirror) वापर करून पहा. आरशातील प्रतिबिंब मूळ आकृतीसारखेच दिसले पाहिजे.
सामान्य चुका
सर्वच रेषा आकृतीला दोन भागात विभागतात, पण त्या सर्व 'सममिती रेषा' नसतात. भाग तंतोतंत जुळणे आवश्यक आहे.
सराव प्रश्न
सोपे प्रश्न (Easy)
- पुढीलपैकी सममित अंक कोणता? (5, 7, 8)
- जर आकृतीचे दोन भाग जुळत नसतील, तर त्या आकृतीला काय म्हणतात?
- 'A' या अक्षरात सममिती रेषा काढता येईल का?
मध्यम प्रश्न (Medium)
- सममित होऊ शकणारे कोणतेही दोन मराठी अक्षर सांगा.
- गट तयार करा: (अ) सममित आकृत्या (ब) असममित आकृत्या. (उदा. फुलपाखरू, डोंगर, झाड)
- अंक 4 हा सममित आहे की असममित? सकारण सांगा.
कठीण प्रश्न (Hard)
- एका चौरसामध्ये किती सममिती रेषा असू शकतात?
- सममित आणि असममित आकृत्यांमधील मुख्य फरक स्पष्ट करा.
- खालीलपैकी कोणत्या अंकात आडवी सममिती रेषा असते: 3 की 8?
सारांश
तंतोतंत जुळणारे दोन भाग म्हणजे सममिती. सममित अंक: 3, 4, 8, 0. सममित अक्षरे: क, A, B, C. तुटक रेषेमुळे समान भाग झाल्यास ती आकृती सममित असते.