व्यवहारी अपूर्णांक म्हणजे पूर्ण वस्तूचे केलेले समान भाग दर्शवणारी संख्या. यामध्ये अंश आणि छेद असे दोन भाग असतात.
जेव्हा आपण एका वस्तूचे समान भाग करतो, तेव्हा त्यातील काही भाग दर्शवण्यासाठी अपूर्णांक वापरतात. रेषेच्या वरच्या संख्येला 'अंश' आणि रेषेखालच्या संख्येला 'छेद' म्हणतात.
ज्या अपूर्णांकांचे छेद समान असतात त्यांना समच्छेद अपूर्णांक म्हणतात. ज्यांचे छेद वेगळे असतात त्यांना भिन्नच्छेद अपूर्णांक म्हणतात.
| प्रकार | वैशिष्ट्य | उदाहरण |
|---|---|---|
| समच्छेद | छेद सारखा असतो | 2/7, 5/7, 1/7 |
| भिन्नच्छेद | छेद वेगळा असतो | 3/4, 2/5, 1/8 |
समच्छेद अपूर्णांकांची बेरीज किंवा वजाबाकी करताना फक्त अंशांची क्रिया करावी आणि छेद तसाच ठेवावा.
अंश समान असल्यास: ज्या अपूर्णांकाचा छेद लहान, तो अपूर्णांक मोठा असतो. उदा. 5/2 हा 5/3 पेक्षा मोठा आहे.
बेरीज करताना मुले अनेकदा छेदांची सुद्धा बेरीज करतात (उदा. 1/4 + 1/4 = 2/8 ही चुकीची पद्धत आहे). छेद तोच ठेवावा.
समच्छेद अपूर्णांकात मोठ्या अंशाचा अपूर्णांक मोठा असतो. अंश समान असल्यास लहान छेदाचा अपूर्णांक मोठा असतो. बेरीज-वजाबाकीत छेद बदलत नाही.